Oorspronkelijk gepubliceerd in 2017 | Inhoudelijk herzien en geactualiseerd in oktober 2026
Bijna wekelijks spreek ik iemand die gefrustreerd is omdat de weegschaal ineens één of twee kilo meer aangeeft. Terwijl diegene juist goed op zijn voeding heeft gelet. Of na een avondje chips en bier meteen denkt dat al die extra koolhydraten in vet zijn omgezet.
Hoe frustrerend is dat!
Lieve mensen, als je een dag na een grote of koolhydraatrijke maaltijd plotseling één of twee kilo zwaarder bent, betekent dat niet dat je één of twee kilo vet bent aangekomen.
Om twee kilo lichaamsvet op te bouwen, heb je een enorm energieoverschot nodig. Als grove vuistregel wordt vaak ongeveer 7.700 kcal per kilogram aangehouden. Voor twee kilo zou dat neerkomen op zo’n 15.400 kcal boven op wat je lichaam normaal gesproken verbruikt.
Een zak chips van 200 gram levert ongeveer 1.000 kcal. Je zou dus wel erg je best moeten doen om in één dag zoveel extra energie binnen te krijgen.
Maar hoe kan het dan dat de weegschaal de volgende ochtend toch twee kilo meer aangeeft?
Bij de meeste mensen heeft dat vooral te maken met veranderingen in de hoeveelheid glycogeen en vocht in het lichaam. Daarnaast speelt de inhoud van je maag en darmen een rol.
Koolhydraten, glycogeen en vocht
Als je koolhydraten eet, gebruikt je lichaam een deel daarvan direct als brandstof. Een ander deel kan worden opgeslagen als glycogeen, vooral in je spieren en lever.
Je kunt glycogeen zien als een voorraad energie die je lichaam relatief snel kan aanspreken. Hoe groot die voorraad is, hangt onder andere af van je spiermassa, voeding en hoeveel je beweegt.
Een volwassene kan enkele honderden grammen glycogeen opslaan. Bij goed getrainde sporters met veel spiermassa kan dat aanzienlijk meer zijn.
Maar nu komt het interessante: glycogeen wordt samen met water opgeslagen. Als vuistregel kun je uitgaan van ongeveer drie gram water per gram glycogeen. Die verhouding is niet altijd precies hetzelfde, maar geeft wel een aardig beeld.
Stel dat je na een periode van weinig koolhydraten je glycogeenvoorraad weer met 400 gram aanvult. Dan kan daar ongeveer 1.200 gram water bij komen. Samen is dat 1,6 kilo extra gewicht.
En dat terwijl je geen 1,6 kilo vet bent aangekomen!
Dat verklaart ook waarom mensen die met een koolhydraatarm dieet beginnen, soms binnen een paar dagen meerdere kilo’s afvallen. Hun glycogeenvoorraad neemt af en daarmee verliezen ze ook een deel van het bijbehorende water.
Gaan ze vervolgens weer meer koolhydraten eten, dan gebeurt het omgekeerde. De glycogeenvoorraad wordt aangevuld en het gewicht stijgt.
Je kunt dus in een paar dagen flink afvallen of aankomen, zonder dat je vetmassa ook maar enigszins in dezelfde mate verandert.
Zout: ook een oorzaak van gewichtsschommelingen
Heb je een avondje uitgebreid gegeten in een restaurant? Dan kan de weegschaal de volgende ochtend zomaar een kilo meer aangeven.
Dat hoeft niet alleen door de koolhydraten te komen. Ook zout kan een rol spelen.
Natrium, een bestanddeel van keukenzout, speelt een belangrijke rol bij het reguleren van de vochtbalans. Als je ineens veel meer zout eet dan normaal, kan je lichaam tijdelijk extra vocht vasthouden.
Hoeveel dat scheelt, verschilt per persoon. Maar het is een van de redenen waarom je na een avond uit eten zwaarder kunt zijn, zonder dat je zoveel vet bent aangekomen.
Vergeet de inhoud van je maag en darmen niet
Wat je eet en drinkt, heeft natuurlijk ook gewoon gewicht.
Drink je een liter water, dan ben je direct een kilo zwaarder. Niet omdat je vet bent aangekomen, maar omdat die liter water zich nog in je lichaam bevindt.
Hetzelfde geldt voor voedsel. Een grote maaltijd kan nog urenlang bijdragen aan het gewicht dat je op de weegschaal ziet.
Ook je stoelgang speelt een rol. Als je een paar dagen minder vaak naar het toilet bent geweest, kan dat verschil maken.
Zelfs sporten kan je tijdelijk zwaarder maken
Sporten helpt om je energieverbruik te verhogen en je conditie en spierkracht te verbeteren. Maar verwacht niet dat de weegschaal na iedere training een lager getal laat zien.
Na een zware krachttraining kan je lichaam tijdelijk extra vocht vasthouden. Vooral wanneer je oefeningen doet die je niet gewend bent, ontstaat er spierschade die onderdeel is van het herstelproces. Dat kan gepaard gaan met lokale ontstekingsreacties en vochtophoping.
Je kunt daardoor de volgende dag iets zwaarder zijn, terwijl je helemaal geen vet bent aangekomen.
Andersom kun je na een flinke duurtraining juist lichter zijn doordat je veel hebt gezweet. Maar dat is natuurlijk niet hetzelfde als vetverlies.
Bij vrouwen speelt de menstruatiecyclus mee
Bij vrouwen kan het gewicht ook gedurende de menstruatiecyclus behoorlijk schommelen.
Hormonale veranderingen kunnen invloed hebben op de vochtbalans. Sommige vrouwen houden rondom hun menstruatie meer vocht vast, waardoor de weegschaal tijdelijk een hoger gewicht aangeeft.
Ook hier geldt: een stijging op de weegschaal betekent niet automatisch dat je vetmassa is toegenomen.
Het heeft daarom weinig zin om je gewicht op verschillende momenten in je cyclus met elkaar te vergelijken zonder daar rekening mee te houden.
Hoe vaak moet je jezelf wegen als je wilt afvallen?
Mijn advies is om je niet te veel aan afzonderlijke metingen op te hangen. Je gewicht kan van dag tot dag behoorlijk schommelen, ook wanneer je daadwerkelijk vet verliest.
Als je er geen moeite mee hebt, kun je jezelf prima iedere ochtend wegen. Doe dat bij voorkeur onder dezelfde omstandigheden: na het toiletbezoek en voordat je gaat eten of drinken.
Bereken vervolgens het gemiddelde van de afgelopen zeven dagen en vergelijk dat met het gemiddelde van de week ervoor.
Zo krijg je een veel betrouwbaarder beeld van de ontwikkeling van je gewicht dan wanneer je alleen twee willekeurige dagen vergelijkt.
Is je gewicht vandaag 800 gram hoger dan gisteren? Geen reden voor paniek. Kijk eerst eens wat het gemiddelde over de afgelopen weken doet.
Overigens hoeft dagelijks wegen niet voor iedereen de beste keuze te zijn. Als je merkt dat het getal op de weegschaal je stemming sterk beïnvloedt, kun je beter minder vaak wegen.
Wanneer is gewichtstoename wél reden om actie te ondernemen?
Een plotselinge gewichtstoename van één of twee kilo is meestal geen reden om je zorgen te maken.
Maar als je gemiddelde gewicht gedurende meerdere weken blijft stijgen, is het verstandig om verder te kijken.
Eet je misschien ongemerkt wat meer dan je denkt? Ben je minder gaan bewegen? Of is er iets veranderd in je dagelijkse routine?
Kijk ook naar je buikomvang en hoe je kleding zit. Je gewicht vertelt namelijk niet het hele verhaal. Zeker wanneer je aan krachttraining doet, kunnen je spiermassa en vetmassa zich in verschillende richtingen ontwikkelen.
Een snelle, onverklaarbare gewichtstoename in combinatie met bijvoorbeeld duidelijke vochtophoping of kortademigheid is overigens wel een reden om contact op te nemen met je huisarts.
Laat je niet gek maken door de weegschaal
Je lichaam is geen machine die iedere dag precies hetzelfde gewicht heeft.
Een kilo erbij na een avond uit eten betekent niet dat je dieet mislukt is. En twee kilo eraf na een paar dagen koolhydraatarm eten betekent evenmin dat je twee kilo lichaamsvet hebt verloren.
Kijk daarom naar de trend over meerdere weken, niet naar het getal van vandaag.
Blijft je gewicht ondanks je inspanningen toch oplopen? Of lukt het maar niet om die laatste kilo’s kwijt te raken?
Dan kan het zinvol zijn om eens goed naar je voeding, beweging en dagelijkse gewoonten te kijken.
Met mijn Doorbraak Analyse brengen we gedurende zeven dagen in kaart wat je eet, hoeveel je beweegt en waar de belangrijkste verbeterpunten liggen. Je ontvangt vervolgens een persoonlijk advies waarmee je gericht aan de slag kunt.
Wetenschappelijke bronnen
Fernández-Elías VE, et al. (2015). Relationship between muscle water and glycogen recovery after prolonged exercise in the heat in humans. European Journal of Applied Physiology, 115, 1919–1926. PubMed.